آغ داغ کیمــــــــی ویقـــــــــــــارلی

چومچه خاتون

یازار: حسین قاراقانلی

یکی از مراسمها و آیین های باستانی در قاراقان و البته سایر مناطق ترک نشین مراسم چومچه خاتون است. این مراسم در بهار به ویژه ماههای خرداد و اردیبهشت توسط دختران نونهال با راهنمایی و هدایت یکی از زنان روستا برای تمنای باران از آسمان برگزار می شود. نحوه اجرای این مراسم آیینی بدین صورت است که یک روز دخترکان نونهال روستا جمع شده و هر یک دو تکه سنگ برداشته، در کوچه های روستا راه افتاده و همزمان با زدن سنگ ها به یکدیگر این شعر را با هم همخوانی می کردند:

چومچه خاتون چوم اوسته

آلله دان یاغوش ایسته

الیم قالوب خمیرده

بیر قاشوق دا سو ایسته

آنها با زمزمه این شعر جلوی در تک تک خانه ها توقف می کردند. صاحب خانه با توجه به توان و بنیه مالی اش، هدیه و تحفه ای (بیشتر مواد غذایی مثل برنج، رشته، عدس، و .. ) به گروه هدیه می کرد. بعد از گز کردن کل روستا، از اجناس جمع شده، غذا بار می گذاشتند. برنج را در پشت بام مسجد و در کنار ناودان رو به قبله پشت بام مسجد آبکش می کردند و آب آن از ناودان سرازیر می شد.

اعتقاد بر این بود اجرای این مراسم باعث افزایش نزولات آسمانی می شود.

نکته یک: چومچه خاتون به نوزاد قورباغه که تازه از تخم درآمده است گفته می شود. همانگونه که می دانید قورباغه در آب تخم گذاری می کند و نوزاد آن بعد از اینکه از تخم خارج می شود از طریق آبشش تنفس می کند. البته چومچه به قاشق چوبی هم گفته می شود. روایتی هست که معتقد است منظور از چومچه همان قاشق است و مراد از خاتون هم همان زن هدایت کننده مراسم است.

نکته دو: روایت گفته شده مربوط به روستای عباس آباد قاراقان است که تا 20 سال پیش در این روستا مرسوم بود است. ممکن است محتوا و نحوه اجرای مراسم، نوع نذری و ... در روستاهای دیگر به این صورت نبوده باشد و یا شعر مربوطه با این شعر فرق داشته باشد.